Zomerblog No. 6 van 6 – De veranderbelofte

In de garage staat een emmer appels, vorige week na de vakantie geplukt. Ik heb zin in appelbollen met kaneel uit de oven. Verlangen naar winterse geuren en gezelligheid?

Tijdens mijn vakantie dacht ik er al aan. In Frankrijk ook nagedacht over de boeken die ik wil lezen, het werk, de volgende vakantie, de opleidingen die ik ga doen, de te maken afspraken met vrienden en familie en dingen die ik anders en vooral beter ga doen.

Anderen doen dit misschien in de kerstvakantie of tijdens de jaarwisseling (met die appelbollen in de oven). Voor mij is de zomer de periode om na te denken over de toekomst. En de toekomende tijd is immers de tijd die mij toekomt en waar ik, hoelang deze tijd ook moge zijn, mee mag doen wat ik wil. Tot zover hoera! Doe er dus wat mee zeg ik tegen mijzelf. Ik zeg het ook tegen mijn klanten, overigens wel graag met een goede onderbouwing.

 

Innoveren, veranderen, actie nemen: in de praktijk blijkt het lastig. Voor iedereen geldt dat een deel van jezelf wil veranderen en een deel vasthoudt aan bekende patronen. Dat laatste is maar goed ook. Het wordt voor jezelf en de omgeving onbegrijpelijk als je persoonlijkheid niet uit een constante factor bestaat. Inzichten uit de praktische filosofie kunnen helpen de complexiteit van veranderen te begrijpen. Dit begrip en enig relativeringsvermogen maken de onkunde op een prettige manier draaglijk. Pret lijkt mij sowieso een belangrijke stimulator van verandering.

Hoe kan de filosofie helpen? Ik deel graag een klein maar belangrijk onderdeel van de theorie van Paul Ricoeur uit zijn boek Oneself as Another (1994):

  • Ricoeur stelt dat acties (het Wat) worden verklaard door de onderliggende intenties (het Waarom). Om het Waarom te kunnen begrijpen moet inzicht verkregen worden in de identiteit van het Wie (het Zelf dat de acties met een bepaalde intentie uitvoert).
  • Identiteit is opgebouwd uit wat Ricoeur noemt gelijkheid (idem) en ipseity (ipse). Idem doelt op het karakter van het Zelf dat een grote mate van constantheid vertoont door de tijd. Onder ipseity verstaat Ricoeur de belofte van het Zelf, datgene dat het Zelf nog niet is maar wel kan bereiken door te innoveren en te vernieuwen. Op het niveau van ipseity blijft het Zelf authentiek aan zichzelf doordat het Zelf in het toekomstig handelen trouw blijft aan gemaakte beloftes in het verleden.
  • In roerige tijden, als er veranderingen zijn die actie vereisen van het individu wordt het karakter (het idem) geconfronteerd met nieuwe kansen en bedreigingen. Juist op deze momenten kan een individu laten zien dat hij meer is dan een inflexibele constantheid (idem) door te handelen conform eerder gemaakte beloftes.
  • Verandering is dus mogelijk zonder dat de persoonlijke identiteit verloren gaat. Want de persoonlijke identiteit is opgebouwd uit idem en ipse.
  • Een voorbeeld waar ik zelf aan denk is een gewenste gedragsverandering, bijvoorbeeld de wens om te sporten of te stoppen met roken. Het ongewenste gedrag kan inmiddels zo ingesleten zijn dat het onderdeel is van het idem. De ogenschijnlijke tegenstrijdigheid bestaat uit de dualiteit tussen het idem en ipse. Want tegelijkertijd met het constante onwenselijke gedrag kan het individu een belofte doen: als het 1 januari is stop ik met roken of na de zomer ga ik starten met hardlopen. De authenticiteit van het individu blijft behouden bij het realiseren van de belofte. Immers de eerder gemaakte belofte maakte al onderdeel uit van de ipse identiteit. Als het nieuwe gedrag is ingesleten maakt het onderdeel uit van de idem identiteit en is er sprake van een nieuwe constante. Je wordt dus in wezen diegene die je al was. Voorwaarde is wel dat het individu zich bewust is van zijn wensen en zich hieraan wil committeren in de (nabije) toekomst.

Een inzicht zoals Ricoeur biedt geeft mij steun en energie in de gesprekken die ik voer met medewerkers van organisaties. In sommige trajecten zie ik bij individuele medewerkers veel idem. Het is iedere keer weer een uitdaging om te onderzoeken hoe de ipse capaciteit aangesproken kan worden. Dit kan alleen gebeuren in een goed gesprek waarin we als gesprekspartners tot doel hebben elkaar te begrijpen en op een prettige en veilige manier te spreken over zaken die nieuw op tafel liggen. Het zijn gesprekken waar we de tijd voor nemen en waarin we achterhalen wat de wensen zijn van de medewerker.

  • Wat wil hij (zij)?
  • In hoeverre ondersteunt hij de ideologie van de organisatie. Welke kritiek wil hij hierop uiten?
  • Wat wil hij veranderen? Welke nu nog onbenutte potentie, energie heeft hij?
  • Welke veranderingen heeft hij meegemaakt?

Om het gesprek te faciliteren kunnen vragen en antwoorden gestructureerd worden in een narratief dat inzicht geeft in identiteit.

Het vragen naar het Wie is belangrijk omdat de identiteit van het Wie bepalend is voor de intenties (Waarom) van de acties (Wat) die nu of in de toekomst worden uitgevoerd. Alleen door de diepere wensen te achterhalen kan het nog onbenutte verandervermogen ingezet worden.

Carola Voogd, Senior Business Consultant bij Adviesgroep Novius

Voor meer informatie over genoemde onderwerpen of over Business Transformatie Planning kun je contact met mij opnemen via: cvoogd@novius.nl of via 06 51 89 65 74. Of anders via het secretariaat van Novius via: 0343 76 00 76.

Zomerblog No. 5 van 6 – Veranderruimte
Hoe snel en langzaam denken mij helpt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Menu